Καρκίνος και γονιμότητα: Όσα χρειάζεται να ξέρουμε σήμερα

Γράφει ο
Γεώργιος Ιωαννίδης,
Μαιευτήρας Γυναικολόγος Αναπαραγωγής Μονάδα ΥΓΕΙΑ IVF ΕΜΒΡΥΟΓΕΝΕΣΙΣ,
Αντιπρόεδρος Δ.Σ Μονάδας ΥΓΕΙΑ IVF ΕΜΒΡΥΟΓΕΝΕΣΙΣ

Η διάγνωση καρκίνου αποτελεί μια δύσκολη και συχνά απρόβλεπτη στιγμή στη ζωή ενός ανθρώπου. Πολύ περισσότερο, στα άτομα αναπαραγωγικής ηλικίας, εκτός από την ανησυχία για την υγεία και τη θεραπεία του καρκίνου, προκύπτει συχνά και ένα ακόμη σημαντικό ερώτημα: θα μπορέσω να αποκτήσω παιδιά στο μέλλον; Η σύγχρονη αναπαραγωγική ιατρική έχει κάνει σημαντικά βήματα στον τομέα της διατήρησης γονιμότητας, προσφέροντας λύσεις που επιτρέπουν σε πολλούς ασθενείς να διατηρήσουν τη δυνατότητα τεκνοποίησης μετά την ολοκλήρωση της θεραπείας.

Πρώτα απ’ όλα, είναι σημαντικό να γνωρίζουμε ότι ο καρκίνος από μόνος του δεν προκαλεί πάντα υπογονιμότητα. Ωστόσο, πολλές αντικαρκινικές θεραπείες – όπως η χημειοθεραπεία, η ακτινοθεραπεία και ορισμένες χειρουργικές επεμβάσεις – μπορεί να επηρεάσουν τις ωοθήκες, τους όρχεις ή τα αναπαραγωγικά όργανα. Η επίδραση εξαρτάται από το είδος της θεραπείας, τη δόση, την ηλικία του ασθενούς και τη συνολική κατάσταση υγείας. Για παράδειγμα, ορισμένα φάρμακα μπορεί να προκαλέσουν προσωρινή μείωση της γονιμότητας, ενώ άλλα ενδέχεται να οδηγήσουν σε μόνιμη βλάβη.

Διατήρηση γονιμότητας πριν τη θεραπεία για τον καρκίνο

Η διατήρηση γονιμότητας αναφέρεται σε ιατρικές παρεμβάσεις που πραγματοποιούνται πριν ή κατά τη διάρκεια της αντικαρκινικής θεραπείας, με στόχο τη διαφύλαξη της δυνατότητας απόκτησης παιδιών στο μέλλον. Για τις γυναίκες, οι πιο συνηθισμένες μέθοδοι περιλαμβάνουν την κατάψυξη ωαρίων και την κατάψυξη εμβρύων. Η διαδικασία περιλαμβάνει ορμονική διέγερση των ωοθηκών και συλλογή ωαρίων, τα οποία μπορούν να χρησιμοποιηθούν αργότερα μέσω εξωσωματικής γονιμοποίησης. Μια ακόμη επιλογή είναι η κατάψυξη ωοθηκικού ιστού, μια μέθοδος που εφαρμόζεται κυρίως σε νεαρά κορίτσια ή σε περιπτώσεις όπου δεν υπάρχει χρόνος για ορμονική διέγερση.

Για τους άνδρες, η κατάψυξη σπέρματος αποτελεί την πιο απλή, γρήγορη και αποτελεσματική μέθοδο. Πραγματοποιείται πριν την έναρξη της θεραπείας και επιτρέπει τη χρήση του γενετικού υλικού στο μέλλον. Σε περιπτώσεις όπου δεν είναι δυνατή η συλλογή σπέρματος με τον συνήθη τρόπο, υπάρχουν χειρουργικές τεχνικές που επιτρέπουν τη λήψη σπερματοζωαρίων απευθείας από τους όρχεις.

Η απόφαση για διατήρηση γονιμότητας δεν είναι μόνο ιατρική αλλά και προσωπική. Απαιτεί ενημέρωση, χρόνο σκέψης και συνεργασία με την ιατρική ομάδα. Χρειάζεται άμεση συνεργασία σε εξειδικευμένες μονάδες εξωσωματικής γονιμοποίησης μεταξύ ογκολόγων, γυναικολόγων αναπαραγωγής και ανδρολόγων. Η διαδικασία πρέπει να πραγματοποιηθεί άμεσα χωρίς να καθυστερήσει σημαντικά την έναρξη της αντικαρκινικής θεραπείας.

Εξειδικευμένη συμβουλευτική

Στις εξειδικευμένες μονάδες εξωσωματικής γονιμοποίησης δίνεται συμβουλευτική για την ψυχολογική διάσταση του προβλήματος. Η πιθανότητα απώλειας γονιμότητας μπορεί να προκαλέσει έντονο άγχος, φόβο ή θλίψη, ιδιαίτερα σε νεαρούς ανθρώπους που δεν έχουν ακόμη δημιουργήσει οικογένεια. Η συμβουλευτική υποστήριξη από ειδικούς ψυχικής υγείας βοηθά τους ασθενείς να διαχειριστούν τα συναισθήματά τους και να πάρουν αποφάσεις που ανταποκρίνονται στις προσωπικές τους αξίες και επιθυμίες. Παράλληλα, η συμμετοχή σε ομάδες υποστήριξης προσφέρει την ευκαιρία ανταλλαγής εμπειριών με άλλους ανθρώπους που έχουν βρεθεί σε παρόμοια θέση.

Ένα ακόμη σημαντικό ζήτημα αφορά τους ανήλικους ασθενείς. Παιδιά και έφηβοι που διαγιγνώσκονται με καρκίνο έχουν πλέον αυξημένες πιθανότητες επιβίωσης, γεγονός που καθιστά τη διατήρηση γονιμότητας ιδιαίτερα σημαντική για το μέλλον τους. Οι γονείς καλούνται να λάβουν δύσκολες αποφάσεις σε συνεργασία με την ιατρική ομάδα, λαμβάνοντας υπόψη τις διαθέσιμες επιλογές και τις πιθανές μελλοντικές ανάγκες του παιδιού.

Oncofertility (Γονιμότητα σε έδαφος καρκίνου)

Η πρόοδος της επιστήμης έχει οδηγήσει στη δημιουργία του κλάδου της διαχείρησης της γονιμότητας σε έδαφος καρκίνου (Oncofertility) , ο οποίος εστιάζει στη σύνδεση της ογκολογίας με την αναπαραγωγική ιατρική. Στόχος δεν είναι μόνο η θεραπεία της νόσου αλλά και η διατήρηση της ποιότητας ζωής μετά την ανάρρωση. Η ύπαρξη εξειδικευμένων κέντρων και πολυεπιστημονικών ομάδων επιτρέπει την παροχή ολοκληρωμένης φροντίδας, προσαρμοσμένης στις ανάγκες κάθε ασθενούς.

Εγκυμοσύνη μετά τον καρκίνο

Μετά την ολοκλήρωση της θεραπείας, το ερώτημα για το αν και πότε είναι ασφαλής μια εγκυμοσύνη είναι συχνό. Συνήθως συνιστούμε ένα χρονικό διάστημα αναμονής, το οποίο ποικίλλει ανάλογα με τον τύπο του καρκίνου και τη θεραπεία. Σε πολλές περιπτώσεις, η εγκυμοσύνη μετά τον καρκίνο είναι εφικτή και ασφαλής, εφόσον υπάρχει ιατρική καθοδήγηση και σωστή παρακολούθηση. Η συνεργασία ογκολόγου, γυναικολόγου αναπαραγωγής και ανδρολόγου είναι καθοριστική για τη λήψη σωστών αποφάσεων.

Ενημέρωση

Παρά τις σημαντικές εξελίξεις, είναι σημαντικό να υπάρχει σωστή ενημέρωση. Δεν είναι όλες οι μέθοδοι κατάλληλες για κάθε περίπτωση και δεν μπορούν να εγγυηθούν με απόλυτη βεβαιότητα τη μελλοντική τεκνοποίηση. Ωστόσο, αυξάνουν σημαντικά τις πιθανότητες και προσφέρουν επιλογές που στο παρελθόν δεν υπήρχαν. Επιπλέον, για όσους δεν μπορούν ή δεν επιθυμούν να χρησιμοποιήσουν τις μεθόδους αυτές, υπάρχουν εναλλακτικές λύσεις όπως η δωρεά γαμετών, η υιοθεσία ή άλλες μορφές οικογένειας.

Συμπέρασμα

Η διατήρηση γονιμότητας σε ασθενείς με καρκίνο αποτελεί σήμερα ένα σημαντικό και αναπόσπαστο μέρος της σύγχρονης φροντίδας. Η έγκαιρη ενημέρωση, η σωστή καθοδήγηση και η συνεργασία με εξειδικευμένους επαγγελματίες υγείας μπορούν να δώσουν στους ασθενείς τη δυνατότητα να σχεδιάσουν το μέλλον τους με περισσότερη αισιοδοξία. Μέσα από τις εξελίξεις της ιατρικής και την εξατομικευμένη προσέγγιση, ολοένα και περισσότεροι άνθρωποι έχουν την ευκαιρία όχι μόνο να ξεπεράσουν την ασθένεια, αλλά και να διατηρήσουν ζωντανή την προοπτική της δημιουργίας οικογένειας στο μέλλον.