Ο δεκάλογος της σύγχρονης Εξωσωματικής Γονιμοποίησης
Γράφει ο
Ευάγγελος Μακράκης
Μαιευτήρας – Γυναικολόγος, Ειδικός στην Υποβοηθούμενη Αναπαραγωγή,
Επιστημονικός Υπεύθυνος Μονάδας ΥΓΕΙΑ IVF Εμβρυογένεσις
Με βάση τα πρόσφατα διεθνή δεδομένα, ένα στα έξι άτομα θα βρεθεί αντιμέτωπο με το πρόβλημα της υπογονιμότητας και συνεπώς, τα ζευγάρια που θα χρειασθούν τελικά εξωσωματική γονιμοποίηση είναι πολλά. Η σημαντική πρόοδος της επιστήμης και της τεχνολογίας έχει κάνει σήμερα την εξωσωματική γονιμοποίηση περισσότερο εξατομικευμένη, αποτελεσματική και ασφαλή. Ωστόσο, ο φόβος μιας άγνωστης διαδικασίας αλλά και η παραπληροφόρηση, δημιουργούν συχνά πρόσθετο και άδικο άγχος.
Ας απαντήσουμε λοιπόν σε δέκα από τα πιο συχνά ερωτήματα των ζευγαριών
1. Χρειάζεται να πάρω φάρμακα;
Εφόσον είναι εφικτό, προτιμάμε να ακολουθούμε ένα πρωτόκολλο ελεγχόμενης ωοθηκικής διέγερσης, ώστε να αναπτυχθούν περισσότερα ωοθυλάκια στις ωοθήκες και να μπορέσουμε να πάρουμε μεγαλύτερο αριθμό ωαρίων κατά την ωοληψία. Με τον τρόπο αυτόν αυξάνονται οι πιθανότητες να δημιουργήσουμε καλά και δυναμικά έμβρυα που θα οδηγήσουν στην πολυπόθητη κύηση. Αυτός είναι και ο λόγος που η στρατηγική της ωοθηκικής διέγερσης υπερέχει σαφώς από τους φυσικούς κύκλους κατά τους οποίους η συγκομιδή περιορίζεται σε ένα και μόνο ωάριο, με ότι αυτό συνεπάγεται για την επιτυχία.
2. Ποιο πρωτόκολλο πρέπει να ακολουθήσω;
Τα σύγχρονα πρωτόκολλα είναι απλά και σύντομα, διαρκούν λίγες (8 με 10) ημέρες, ενώ οι ενέσεις γίνονται υποδόρια, δηλαδή στην κοιλιά με λεπτή βελόνα. Δεν υπάρχει όμως ένα κοινό πρωτόκολλο για όλες τις περιπτώσεις. Η επιλογή του κατάλληλου σχήματος αποτελεί εξατομικευμένη ιατρική απόφαση, ανάλογα με τις ανάγκες κάθε γυναίκας και ζευγαριού.
3. Είναι ασφαλή τα πρωτόκολλα της εξωσωματικής;
Η απάντηση είναι κατηγορηματικά ναι. Άλλωστε, η ασφάλεια αποτελεί βασική προτεραιότητα σε κάθε ιατρική παρέμβαση. Από τις άμεσες επιπλοκές η πιο συχνή ήταν το σύνδρομο υπερδιέγερσης ωοθηκών το οποίο, με τα νέα πρωτόκολλα και τους έμπειρους χειρισμούς έχει ουσιαστικά εξαφανισθεί και αποτελεί πλέον παρελθόν. Από τις απώτερες επιπλοκές, έχει δειχθεί από πολλές μελέτες ότι τα φάρμακα της εξωσωματικής γονιμοποίησης ΔΕΝ αυξάνουν τον κίνδυνο για γυναικολογικούς καρκίνους πιο πάνω από τον γενετικά ή ιδιοσυστασιακά προδιαγεγραμμένο για κάθε γυναίκα.
4. Πώς γίνεται η γονιμοποίηση στο εργαστήριο;
Η γονιμοποίηση μπορεί να πραγματοποιηθεί με κλασική IVF ή με ενδοκυτταροπλασματική έγχυση του σπερματοζωαρίου (μικρογονιμοποίηση, ICSI), ανάλογα με τα χαρακτηριστικά και τις ανάγκες κάθε περίπτωσης.
Σε ιδιαίτερες περιπτώσεις μπορούν να εφαρμοσθούν και πιο εξειδικευμένες τεχνικές επιλογής σπερματοζωαρίων, όπως Zymot ή PICSI, καθώς και ειδικές μέθοδοι ενεργοποίησης των ωαρίων (χρήση ιονοφόρων).
5. Επηρεάζουν τα αποτελέσματα ο εξοπλισμός και η εμπειρία του εργαστηρίου;
Το εμβρυολογικό εργαστήριο αποτελεί τον πυρήνα κάθε μονάδας εξωσωματικής. Η ποιότητα των εργαστηριακών συνθηκών, ο εξοπλισμός, τα πρωτόκολλα λειτουργίας και η εμπειρία της εμβρυολογικής ομάδας συμβάλλουν καταλυτικά στη βελτιστοποίηση της διαδικασίας.
Οι σύγχρονοι επωαστές με time–lapse συστήματα (εμβρυοσκόπια) επιτρέπουν τη συνεχή παρακολούθηση της εμβρυϊκής ανάπτυξης, ενώ οι νέες τεχνολογίες ανάλυσης και τεχνητής νοημοσύνης μπορούν να βοηθήσουν στην αξιολόγηση και επιλογή των εμβρύων που θα μεταφερθούν ή/και θα κρυοσυντηρηθούν. Εξίσου σημαντικές είναι και οι αυστηρά ελεγχόμενες συνθήκες λειτουργίας του εργαστηρίου (για παράδειγμα η θερμοκρασία και η καθαρότητα του αέρα εντός του χώρου).
6. Σε ποιο στάδιο πρέπει να γίνει η εμβρυομεταφορά;
Και αυτό εξαρτάται από τις ιδιαιτερότητες κάθε ζευγαριού ή και κάθε συγκεκριμένου κύκλου. Προτιμούμε πάντα την μεταφορά βλαστοκύστεων, αλλά προσοχή, υπάρχουν και περιπτώσεις που ίσως να ωφελούνται περισσότερο από την μεταφορά εμβρύων 3ης ημέρας. Το ίδιο ισχύει και για την μεταφορά κρυοσυντηρημένων εμβρύων καθώς υπάρχουν περιπτώσεις που αυτή οδηγεί σε καλύτερα αποτελέσματα και άλλες όπου η μεταφορά φρέσκων εμβρύων είναι εκείνη με τις μεγαλύτερες πιθανότητες επιτυχίας.
7. Βοηθά ο προεμφυτευτικός γενετικός έλεγχος;
Σίγουρα όταν γίνεται για την αποφυγή κληρονόμησης ενός γενετικού νοσήματος, καθώς εξασφαλίζει την γέννηση υγιών ως προς το συγκεκριμένο νόσημα παιδιών. Επίσης, όταν γίνεται για την διαλογή εκείνων των εμβρύων που είναι χρωμοσωμικά άρτια, οδηγεί σε εξαιρετικά ποσοστά επιτυχίας και μείωση των αποβολών, ιδιαίτερα σε γυναίκες πιο προχωρημένης ηλικίας.
8. Τι πρέπει να κάνω όταν έχω επαναλαμβανόμενες αποτυχίες;
Οι επαναλαμβανόμενες αποτυχίες απαιτούν συστηματική επανεκτίμηση και όχι άκριτη εφαρμογή εμπειρικών ή πειραματικών θεραπειών. Ανάλογα με το ιστορικό, μπορεί να αξιολογηθούν παράγοντες που αφορούν τη γυναίκα και τον άνδρα, την ποιότητα των εμβρύων, τη μήτρα και το ενδομήτριο.
Εξετάσεις όπως, η υστεροσκόπηση, η εκτίμηση του κατακερματισμού DNA σπέρματος, ο καρυότυπος του ζευγαριού, ο έλεγχος για αντιφωσφολιπιδικό σύνδρομο και άλλες μορφές θρομβοφιλίας, ο σύγχρονος έλεγχος του παραθύρου της εμφύτευσης και του μικροβιώματος του ενδομητρίου καθώς και ο προεμφυτευτικός γενετικός έλεγχος για χρωμοσωμικές διαταραχές μπορεί να έχουν θέση σε επιλεγμένες περιπτώσεις, πάντα με βάση την πλήρως εξατομικευμένη μελέτη του κάθε ζευγαριού.
9. Επηρεάζουν ο τρόπος ζωής και οι καθημερινές συνήθειες;
Παρά την τεχνολογική πρόοδο, οι βασικοί παράγοντες εξακολουθούν να έχουν ιδιαίτερη σημασία. Η ηλικία, ιδιαίτερα της γυναίκας, αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες που επηρεάζουν τη γονιμότητα και την ποιότητα των ωαρίων. Το αυξημένο σωματικό βάρος και το κάπνισμα μπορούν επίσης να επηρεάσουν αρνητικά την αναπαραγωγική επιτυχία. Παράλληλα, η φροντίδα της ψυχικής υγείας και η ψυχολογική υποστήριξη είναι σημαντικές σε μια διαδικασία που είναι συναισθηματικά απαιτητική.
10. Ποιο είναι τελικά το κλειδί της επιτυχίας;
Η σύγχρονη εξωσωματική γονιμοποίηση έχει σημειώσει τεράστια πρόοδο. Ωστόσο, δεν υπάρχει ένα και μοναδικό «μυστικό επιτυχίας». Πίσω από κάθε θεραπευτικό πρωτόκολλο βρίσκεται ένα διαφορετικό ζευγάρι, μια μοναδική ιστορία και ένα ξεχωριστό όνειρο. Η ηλικία, το αναπαραγωγικό ιστορικό, η ποιότητα των ωαρίων και του σπέρματος, η κατάσταση της μήτρας και του ενδομητρίου και η εμβρυολογική εξέλιξη διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο.
Γι’ αυτό και το πραγματικό κλειδί επιτυχίας της σύγχρονης εξωσωματικής γονιμοποίησης είναι η απόλυτη εξατομίκευση: η σωστή αξιολόγηση, η επιλογή της κατάλληλης θεραπευτικής στρατηγικής και η στενή συνεργασία του ζευγαριού με την ιατρική και εμβρυολογική ομάδα, θα οδηγήσουν στην επίτευξη του στόχου, που δεν είναι άλλος από την ολοκλήρωση της οικογένειας που κάθε ζευγάρι ονειρεύεται.